Cha con Ngô Hà Phương, Ngô Thị Thục Trang là một trường hợp đặc biệt trong làng văn chương xứ Quảng, bởi cả hai cùng theo đuổi nghề giáo nhưng nghiệp thơ đã lỡ vận vào mình…
- Chọn nghề giáo nhưng vẫn đều đặn in thơ, có phải dạy học là cái duyên còn con đường thơ dường như là định mệnh?
- Ngô Hà Phương (NHP): Nghề giáo khá ổn định, mô phạm; cuộc sống nhà giáo chuẩn mực và ít trắc trở. Còn thơ và người thơ cần lắm sự lãng mạn, ngẫu hứng… Thế nhưng, tôi quan niệm thơ trước hết là chốn để mình giãi bày nỗi niềm, sự rung cảm từ cuộc sống. Tôi vốn được cụ thân sinh dạy làm thơ từ nhỏ và biết làm thơ từ đó. Rồi có giai đoạn đời sống nhà giáo rơi vào khó khăn, cực nhọc, tôi đã quên mất thơ. Sau bao phen “lưu lạc”, khi tuổi đã xế chiều, sực nhớ ra… thơ vẫn gắn bó máu thịt với mình như con người phải cần đến không khí để thở đấy thôi.
 |
| Hai thế hệ nhà giáo – nhà thơ Ngô Hà Phương và Ngô Thị Thục Trang. |
-Ngô Thị Thục Trang (NTTT): Khi làm thơ, tôi quên mất mình là một nhà giáo. Lúc đó, tôi như người say, bao cảm xúc về quê hương, tình yêu, phận người tôi đều gửi hết vào thơ. Có lẽ, cũng nhờ đi theo nghề giáo, tôi thấy mình có thêm nhiều thời gian để trải nghiệm và sống cho thơ hơn nữa. Việc dạy học (nhất là dạy các môn tự nhiên) đòi hỏi ở tôi tính mô phạm rất cao. Nhưng sau bục giảng, tôi lại là một phụ nữ lãng mạn, ưa quan sát, chiêm nghiệm cuộc sống…
- Hội VHNT Quảng Nam vừa trao giải C cho “Bóng làng” – tập thơ vừa mới “trình làng” đầu năm nay của NHP. Giải thưởng này đến với anh như một duyên may hay là sự minh chứng cho vườn thơ đang độ chín?
- NHP: Làm thơ khá sớm nhưng tới tuổi này tôi mới chọn in tác phẩm đầu tay, bởi tôi thích sự cẩn trọng, chỉn chu. Giải thưởng đến với tôi như duyên may, hẳn rồi. Tôi không dám bình luận gì thêm, chỉ mừng khi cách biểu hiện của mình được nhiều người đồng cảm, là món quà lớn nhất đối với tôi.
- Còn NTTT làm thơ, viết văn với bút lực sung mãn và là gương mặt trẻ sớm tạo được dấu ấn riêng. Tại sao mãi đến bây giờ chị vẫn chưa chịu trình làng đứa con tinh thần của mình?
- Đã mấy lần tôi tính xuất bản tập thơ đầu tay nhưng vướng chuyện này nọ, nên cứ lần lữa mãi. Lúc đầu tôi nghĩ, chuyện quan trọng nhất vẫn là sáng tác chứ không phải là chuyện in tác phẩm. Nhưng trước sự động viên rất lớn từ gia đình, bạn bè, giữa năm nay tôi sẽ tập hợp các sáng tác trong vòng 10 năm qua để ra mắt tập thơ. Số lượng truyện ngắn cũng đã kha khá, nhưng tôi chưa hài lòng mấy, tôi muốn sản phẩm của mình khi trình diện công chúng phải hết sức chỉn chu.
- Chừng như hình ảnh quê nhà cứ day dứt mãi trên dòng sông thơ của hai cha con – nhà thơ vậy?
- NHP: Tôi sống nhiều ở quê, cảm xúc về quê rất dồi dào, trong đó ký ức tuổi thơ là nỗi ám ảnh thường trực. Người dân quê vốn sống gắn bó, chan hòa. Tôi yêu từng ngõ làng, lũy tre xanh, con đường quạnh vắng, yêu nét hồn hậu của người dân lao động tảo tần một nắng hai sương… Mọi thứ cảm xúc ấy đi vào thơ tôi rất tự nhiên, không cầu kỳ.
- NTTT: Xa quê từ năm 17 tuổi nên ký ức về quê sâu đậm nhất trong tôi vẫn là năm tháng tuổi mới lớn. Nếu chăng có cuộc trở về, thì không có cuộc trở về nào đẹp nhất là cuộc trở về với thế giới tuổi thần tiên ấy, nó trong sáng và hồn nhiên biết mấy, không dễ gì tìm lại được. Tới nay, tôi vẫn thấy mình chưa làm được điều gì cho quê hương cả.
- Những thao thức về thơ ở một NTTT khi còn đang tuổi thiếu nữ và giờ đây ở vai trò một người mẹ, người vợ trong một tổ ấm mới, thì có gì khác?
- Giọng thơ tuổi thiếu nữ có phần nhẹ nhàng, thiên nhiều về cảm xúc. Khi đã là người phụ nữ của xã hội, của gia đình, thơ tôi xuất hiện những chông chênh, suy nghiệm, có lẽ là thường tình. Nhưng sức mạnh siêu hình nào đó thôi thúc tôi làm thơ thì vẫn vẹn nguyên, có khi còn mãnh liệt hơn. Giai đoạn này, tôi tạm dừng sáng tác thơ bởi tôi rất sợ lặp lại chính mình. Tôi đang tìm kiếm, khám phá hướng đi mới cho thơ. Song, khoảng lặng này cũng ý vị, bởi chỉ trong thời gian ngắn tôi đã viết thêm 20 truyện ngắn. Đó cũng là cách thức để trải nghiệm và cảm xúc thêm chiều thăng hoa.
- Vậy sự cách tân trong thơ?
- NHP: Tôi luôn đảm bảo sự chuẩn mực, gẫy gọn cho câu chữ. Tôi không có chủ đích đi tìm sự cách tân cho thơ, bởi tôi chỉ viết theo nhịp rung cảm của mình. Nếu có, thì cũng chỉ là sự tìm kiếm cách thức diễn đạt mới hơn, tứ thơ súc tích hơn, có một chút thay đổi về cú pháp, từ ngữ chẳng hạn.
-NTTT: Tôi nhận thấy, hiện nay thơ đang trượt vào một lối mòn đáng tiếc, chưa thấy có sự cách tân, đột biến nào trong tư duy. Mà sự “cách tân”, có chăng chủ yếu chỉ là sự đập phá, nổi loạn bằng hình thức đơn thuần. Bản thân người nghệ sĩ cứ luẩn quẩn… dò đường. Tôi nghĩ thế này: anh cứ viết lạ, cứ viết mới đi, nhưng anh phải hiểu mình đang viết cái gì thì mới mong độc giả hiểu và đọc được. Ý thức cách tân trong tôi trước hết là sự thay đổi nhịp câu, thay vì viết những câu có vần điệu êm êm như trước, gần đây thơ tôi xuất hiện những câu trúc trắc, không còn tròn trịa, nhưng cá tính. Tôi luôn nỗ lực tìm kiếm tứ thơ lạ và cách biểu đạt lạ, chẳng hạn như “Em môi cong hửng nắng” (Tin nhắn giao mùa), “Một ánh sẻ chia/nhẹ hơn ngày xám xịt/khi mọi triết lý chẳng làm đêm ngắn được/người hẹn nhau về hóa giải cùng trăng” (Hạt yêu thương)…
- Trong thơ, Trang thấy mình chịu ảnh hưởng từ ai nhất?
| Nhà thơ Ngô Hà Phương sinh năm 1955, giáo viên Trường THCS Lý Thường Kiệt (Đại Thạnh). Tác phẩm đầu tay: “Bóng làng” – NXB Đà Nẵng, được trao Giải C – Giải thưởng Hội VHNT Quảng Nam 2011. Ngô Thị Thục Trang sinh năm 1984, là con gái thứ hai của nhà thơ Ngô Hà Phương. Năm 2005, tốt nghiệp cử nhân hóa học Đại học Sư phạm Huế, hiện giảng dạy tại trường THCS Nguyễn Khuyến (Đà Nẵng). Năm 2005, được giải khuyến khích Cuộc thi thơ bút hoa của Tạp chí Tài hoa trẻ; giải A – giải thưởng thơ Đà Nẵng năm 2009. Có nhiều thơ, văn đăng trên báo trung ương và địa phương. |
-Tôi vốn đọc nhiều tác phẩm trong và ngoài nước, nhưng có chịu ảnh hưởng từ ai không thì… không biết. Tôi thường xuyên đọc nghiên cứu, lý luận để làm giàu thêm ngòi bút. Tôi cũng rất khắt khe với câu chữ của mình, bài viết xong cứ sửa đi sửa lại nhiều lần rồi mới để người khác đọc. Tuy nhiên, khi bắt đầu làm thơ, tôi học nhiều từ ba. Tôi học được cách viết nét, bỏ bớt những cảm xúc, những câu chữ không cần thiết từ ông. Ba còn giúp tôi chọn hình ảnh thơ sinh động hơn.
- Nhà thơ Ngô Hà Phương, ông thấy điều này thú vị chứ?
- Tôi thường đọc thơ Trang, cảm nhận được nguồn cảm xúc dồn nén trong đó. Thơ Trang nhanh, nhạy, có nhiều chuyển biến, cách tân, đổi mới; giọng thơ mềm mại nhưng cảm xúc thì mãnh liệt, cháy bỏng. Có thể, những gì tôi không chạm tới được ở trong thơ thì cây bút trẻ như Trang đã thay tôi làm điều đó.
- Nữ tính trong thơ Thục Trang bộc lộ khá đậm nét, chị có thể chia sẻ một chút về điều này?
- Tôi viết từ những gì bên trong con người tôi. Có những cảm xúc thoáng qua, tôi phải bắt kịp; có những cảm xúc lắng đọng, đòi hỏi tính suy nghiệm cao. Có thể bản thân tôi là phụ nữ, nên chuyện bạn nhận thấy tính nữ trong thơ tôi là điều hiển nhiên. Ngoài đời tôi không mấy được nữ tính cho lắm, nên có thể từ trong vô thức tôi đã trút hết tất cả vào trong thơ! (cười).
HOÀNG LIÊN – QUANG VIỆT (thực hiện
